មេត្តា​វិហារកថា

សូមនមស្ការ ចំពោះព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ (ព្រមទាំងព្រះធម៌និងព្រះអរិយសង្ឃដោយគោរព) ។

មេត្តាវិហារ  យោ  ភិក្ខុ  បសន្នោ  ពុទ្ធសាសនេ
អធិកច្ឆេ  បទំ  សន្តំ  សង្ខារូបសមំ  សង្ខារូបសមំ  សុខំ ។

សេចក្ដីថា ភិក្ខុណាមួយមានមេត្តាធម៌ ជឿស៊ប់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ភិក្ខុនោះគប្បីបាននូវផ្លូវស្ងប់ជាសុខ ជាឧបាយ ជាទីរម្ងាប់បង់នូវសង្ខារ ។

សូមពណ៌នាតាមបាលីពុទ្ធភាសិត ដែលមានក្នុងគម្ពីរខុទ្ទកនិកាយ អដ្ឋកថាធម្មបទ ផ្នែកខាងសុត្តន្តបិដក ដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងប្រារព្ធចំពោះភិក្ខុជាច្រើនរូប ។ សូមអធិប្បាយបាលីថា «មេត្តា» ជាមុន រួចសឹមអធិប្បាយបាលីថា មេត្តាវិហារី តទៅ ។

មេត្តា ប្រែថា សេចក្ដីរាប់អានជាប់ស្អិត ស្និទ្ធស្នាល មកអំពីសព្ទដើមថា « មិទ » សមដូចវិគ្គហៈថា សព្វេសុ ចាណេសុ មេជ្ជតិ  សីនេហតីតិ មេត្តា  ធម្មជាតណាជាប់ស្អិត រាប់អានស្និទ្ធស្នាល ចំពោះសត្វទាំងឡាយទាំងពួង ធម្មជាតនោះឈ្មោះថា មេត្តា ។

មេត្តាធម៌នេះ ជាធម៌សម្រាប់ធ្វើមនុស្សសត្វ ឲ្យបានទទួលនូវសេចក្ដីសុខសម្រាន្តគ្រប់ពេលវេលា  ទុកដូចជាអាវុធមួយក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា សម្រាប់ការពារសង្គមរបស់មនុស្សកុំឲ្យមានការបៀតបៀនពីអ្នកដទៃ ទាំងជាឱសថដ៏វិសេសសម្រាប់បន្សាបនូវរោគ គឺ កោធៈ ព្យាបាទៈ ជាដើមឲ្យស្ងប់រម្ងាប់បាន ព្រោះកោធៈ និងព្យាបាទនេះ ជាឆ្នួនសង្រ្គាមក្នុងផ្លូវចិត្តសម្រាប់ដុតកម្ដៅសត្វឲ្យក្ដៅក្រហាយអន្ទះអន្ទែង បើក្រៅអំពីទឹក គឺមេត្តានិងខន្តី មិនងាយរម្ងាប់កម្ដៅក្នុងផ្លូវចិត្តនេះបានឡើយ ។

មេត្តាធម៌ ជាធម៌សម្រាប់កសាងសង្គមមនុស្សឲ្យបានទទួលនូវសេចក្ដីសុខ ចម្រើនខាងសីលធម៌ វឌ្ឍនធម៌ អារ្យធម៌ មិនថាសង្គមណាឬបក្សណាឡើយ ទាំងជាគ្រឿងចងនូវមិត្តភាព សាមគ្គីភាព ក្នុងសង្គម ឬប្រទេសមួយៗ ឲ្យបានរឹងប៉ឹងផង ។

មេត្តាធម៌ជាសន្តិធម៌ គឺធម៌ស្ងប់សម្រាប់ធ្វើចិត្តមនុស្សកុំឲ្យបៀតបៀន ព្យាបាទគ្នាទៅវិញទៅមក ។ មេត្តាធម៌ជាធម៌ត្រជាក់ អាចលត់នូវភ្លើងខាងផ្លូវចិត្តនិងផ្លូវកាយបានដោយពិត ។

មេត្តាវិហារី ប្រែថា ភិក្ខុអ្នកនៅដោយមេត្តា បើតាមបាលីពុទ្ធភាសិតនេះ ក៏ហាក់ដូចជាព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ដាស់តឿនចំពោះតែភិក្ខុ មិនទូទៅដល់គ្រហស្ថទេ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះបានជាព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងដូច្នោះ ព្រោះមានច្រើនតែភិក្ខុនៅគាល់ស្ដាប់ធម៌ទេសនាក្នុងទីនោះ ទើបព្រះអង្គសម្ដែងចំពោះភិក្ខុតែម្ដង ។ ព្រះពុទ្ធជាអ្នកប្រាជ្ញមានព្រះទ័យពោរពេញដោយមេត្តានេះឥតឧបមា ប្រាថ្នាឲ្យសត្វទាំងអស់បានទទួលនូវសេចក្ដីសុខ ចម្រើនគ្រប់ៗគ្នា ។

ភិក្ខុគួរជាអ្នកមានចិត្តប្រកបដោយមេត្តាគ្រប់ឥរិយាបថ ទាំង ៤ គឺ ដើរ ឈរ អង្គុយ ដេក ទោះដើរក្ដី ឈរក្ដី អង្គុយក្ដី ដេកក្ដី គួរតែជាអ្នកក្រាស់ដោយមេត្តាធម៌នេះជានិច្ច ឲ្យច្រើនជាងគ្រហស្ថ ព្រោះភិក្ខុអ្នកមានមេត្តាធម៌ រមែងជាអ្នកនៅ​ជាសុខធំទូលាយក្នុងសាសនានេះ ។ ភិក្ខុណាគ្មានមេត្តាធម៌ទេ ភិក្ខុនោះរមែងបាននូវទុក្ខ នាំមកនូវសេចក្ដីអផ្សុកក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំពោះខ្លួនឯង ព្រោះក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានេះគួរភិក្ខុមានមេត្តាធម៌ជាសាធារណៈ ។

ប្រជានិករក្នុងប្រទេសនីមួយៗឬក៏ក្នុងសកលលោក បើពុំមានមេត្តាធម៌ ប្រាកដជាមានចិត្តប្រកបដោយការបៀតបៀនគ្នាពុំខាន ។ យើងជាអ្នកប្រាថ្នាសេចក្ដីសុខចម្រើន សេចក្ដីសរសើររុងរឿង គួរតែតាំងចិត្តទោរទន់ចំពោះបុគ្គលដទៃ កុំច្រណែនឈ្នានីសគេ គួរតាំងចិត្តប្រកបដោយការរាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមក ត្រូវតាំងចិត្តថា គេស្អប់សេចក្ដីទុក្ខ ស្រឡាញ់សេចក្ដីសុខ ស្អប់ក្រ ស្រឡាញ់មាន ស្អប់សេចក្ដីវិនាស ស្រឡាញ់សេចក្ដីចម្រើន ដូចអាត្មាអញដែរ គេដូចអញៗដូចគេ ។ បើបុគ្គលណាផ្ដាច់សេចក្ដីសុខអំពីអ្នកដទៃ ហើយប្រមូលយកសុខមកដើម្បីខ្លួន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាមិនមានមេត្តាធម៌ ឈ្មោះថាគ្មានមិត្តភាពរវាងមនុស្សសត្វ រហូតដល់លោកទាំងមូល ។ ព្រោះថាផ្ទះនីមួយៗ ប្រទេសមួយៗ ឬប្រទេសទាំងអស់ក្នុងសកលលោក បើជនក្នុងផ្ទះឬប្រទេសនោះៗ មិនមានមេត្តាធម៌ ប្រាកដជាមិនមានមិត្តភាពរវាងផ្ទះមួយ ប្រទេសមួយឡើយ បើមិនមានមិត្តភាព រវាងគ្នានឹងគ្នាហើយ សាមគ្គីធម៌ គឺការព្រមព្រៀងក៏មិនមាន បើការព្រមព្រៀងគ្នាមិនមានហើយ សេចក្ដីសុខរបស់ជនក្នុងផ្ទះ ប្រទេសនោះៗ ក្នុងលោកនេះក៏មិនមាន បើសេចក្ដីសុខក្នុងលោកនេះមិនមានហើយ សេចក្ដីសុខក្នុងលោកខាងមុខ ក៏រឹងរឹតតែមិនមានទៅទៀត ។

មនុស្សគ្រប់ជាតិក្នុងលោក គួរតែជាអ្នកសម្បូណ៌ដោយមេត្តាធម៌នេះណាស់ គួរបែមករកកំណប់សុខក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា គួរអនុវត្តតាមសាសនា អប់រំចិត្តដើម្បីឲ្យចិត្តចេះរាប់អានចំពោះបុគ្គលដទៃ ដូចខ្លួនយើង ទោះគ្រហស្ថឬបព្វជិត ក៏គួរផ្សាយសេចក្ដីស្រឡាញ់រាប់អាននេះ ឲ្យរឹតតែរឹងប៉ឹងឡើង ។ បើបុគ្គលដទៃមានជំងឺ ទោះគ្រហស្ថ ឬបព្វជិត បើមានថ្នាំសម្រាប់កែបំបាត់រោគនោះ គួរតែដាក់ទានដល់បុគ្គលដែលមានជំងឺនោះ កុំស្ដាយស្រណោះឲ្យសោះ ព្រោះការនេះជាផ្លូវចងមិត្រមួយដ៏ប្រសើរចាត់ជាគិលានទាន ។ ការឲ្យបែបនេះ ចាត់ចូលក្នុងការសង្រ្គោះចំពោះអ្នកជំងឺ ឬអ្នកទីទ័លក្រលំបាកតោកយ៉ាកត្រដាបត្រដួសឥតទីពឹងពំនាក់ ដូចសមាគមគិលានសង្រ្គោះនេះ ជាអង្គការមួយជួយផ្ដល់នូវសុខភាពដល់ព្រះសង្ឃ ដើម្បីទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា បន្តអាយុសាសនាឲ្យចម្រើនរុងរឿងតទៅអនាគត ។ ការសង្រ្គោះចំពោះអ្នកជំងឺនេះ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយតែងប្រព្រឹត្តឥតដែលខានឡើយ ។ គិលានសង្រ្គោះដែលពុទ្ធបិរស័ទធ្វើមកនេះ ជាសាខានៃមេត្តាធម៌ដោយពិត ។

មេត្តាធម៌នេះមុនដំបូង លោកឲ្យចម្រើនចំពោះអ្នកមានគុណ មានមាតាបិតាជាដើម បន្ទាប់មកត្រូវចម្រើនចំពោះបុគ្គលជាកណ្ដាល ដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ មិនស្អប់សិន រួចទើបត្រូវចម្រើនចំពោះបុគ្គលដែលយើងធ្លាប់ស្អប់ ដរាបតែចិត្តនោះរលាយការស្អប់ លែងមានងាករេទៅរកការស្អប់ទៀត ។

មេត្តាធម៌អាចហុចអានិសង្សដល់បុគ្គលអ្នកចម្រើន ១១ ប្រការគឺ ៖

១- សុខំ  សុបតិ  អ្នកមានមេត្តាធម៌រមែងដេកជាសុខ

២- សុខំ បដិពុជ្ឈតិ  អ្នកមានមេត្តាធម៌រមែងភ្ញាក់ឡើងជាសុខ

៣- ន  ចាបិកំ សុបិនំ បស្សតិ អ្នកមានមេត្តាធម៌ រមែងមិនឃើញសុបិនអាក្រក់ ដោយហេតុណាមួយ

៤- មនុស្សានំ បិយោ  ហោតិ  រមែងជាទីស្រឡាញ់នៃមនុស្សទាំងឡាយច្រើនប្រទេស

៥- អមនុស្សានំ បិយោ ហោតិ រមែងជាទីស្រឡាញ់នៃពួកអមនុស្ស គឺពួកបិសាចរាជភូត ក៏មិនអាចបៀតបៀនបុគ្គលអ្នកមានមេត្តាធម៌

៦- ទេវតា រក្ខន្តិ  ទេវតាតែងរក្សាបុគ្គលអ្នកមានមេត្តាធម៌

៧  នាស្ស  អត្តិ  វា វិសំ វា សត្ថំ វា  កមតិ  ភ្លើងក្ដី ថ្នាំពិសក្ដី គ្រឿងអាវុធក្ដី មិនឆេះ មិនពុល មិនមុត បុគ្គលអ្នកមានមេត្តាធម៌

៨ – តុវដំ  ចិត្តំ  សមាធិយតិ ចិត្តរមែងតាំងនៅមាំ

៩- មុខវណ្ណោ  វិប្បសីទតិ  ទឹកមុខរមែងស្រស់បស់

១០- អសម្មុឡ្ហោ  កាលំ  ករោតិ  ធ្វើមរណកាលទៅ មិនវង្វេង

១១- ឧត្ដរី  អប្បដិវិជ្ឈន្ដោ  ព្រហ្មលោកូបកោហោតិ បើមិនទាន់បានសម្រេចមគ្គផលទេ រមែងទៅកើតក្នុងព្រហ្មលោកមិនខាន ។

បុគ្គលអ្នកចម្រើនមេត្តាធម៌ រមែងបាននូវអានិសង្សទាំង ១១ ប្រការ ដូចរៀបរាប់ខាងលើនេះយ៉ាងជាក់ស្ដែង មិនតែប៉ុណ្ណោះឈ្មោះថាជាអ្នកមានចិត្តជឿស៊ប់ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ព្រោះហេតុដូច្នោះបានជាព្រះពុទ្ធព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សម្ដែងបញ្ជាក់ អំពីអានិសង្សរបស់បុគ្គលអ្នកច្រើនមេត្តាធម៌ថា ៖ បុគ្គលអ្នកចម្រើនមេត្តាធម៌រមែងបានជួបប្រទះនូវសេចក្ដីសុខ ជាផ្លូវស្ងប់ ជាទីរម្លត់បង់នូវសង្ខារបាន ជាសេចក្ដីសុខឥតប្រែប្រួល គឺព្រះនិព្វាន ។ សង្ខារូបសមៈ ក្នុងបាលីពុទ្ធភាសិតនេះ អដ្ឋកថាប្រាប់ថា ព្រះនិព្វាន ។ ភិក្ខុដែលបានមគ្គផលនិព្វាន ក៏ព្រោះតែមានមេត្តាធម៌ ឬថាមានធម៌នេះជាជំហរ ឬស្ពានស្រាប់ឆ្លងទៅកាន់ព្រះនិព្វាន ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានេះ ព្រះពុទ្ធទ្រង់ជាកំពូលអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសកលលោក ត្រាស់សរសើរចំពោះបុគ្គលអ្នកមានមេត្តាធម៌នេះណាស់ ព្រោះថាមនុស្សយើង ទោះបីចេះដឹងមានឫទ្ធានុភាពពូកែយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែបើបុគ្គលនោះឯង ពុំមានមេត្តាធម៌ក៏ឈ្មោះថា មិនមានសេចក្ដីសង្រ្គោះដល់អ្នកដទៃ នឹងអាចធ្លាក់ទៅជាអ្នកបៀតបៀនគេ ធ្វើឲ្យគេវិនាស ឲ្យគេសាបសូន្យ ចង់ឲ្យថ្កុំថ្កើង រុងរឿង កែខ្លួន  ឬគ្រួសារខ្លួន ឬក៏បានសុខតែម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះទៅវិញ នឹងសន្មតថា ជាអ្នកប្រាជ្ញដោយមេត្តាពុំទាន់បានឡើយ ។

ការសង្រ្គោះចំពោះសមណៈមានអាពាធ ឬគ្រហស្ថដែលមានជំងឺនេះ ទុកថាជារូបរាងនៃមេត្តាធម៌ដោយពិត ។

មេត្តាវិហារកថា សន្មតថាចប់ដោយសង្ខេប ។

សូមព្រះពុទ្ធសាសនារីកផ្សាយទូទៅពេញសកលលោក !
សូមកម្ពោជិកជនប្រកបដោយសុភមង្គលគ្រប់ប្រការ !
សូមសកលលោក ប្រកបដោយសន្តិភាព !

របស់ព្រះបាឡាត់ សង្ឃររ័ក្ស មូល ហ៊ិន វត្តឧណ្ណាលោម

ប្រភព ៖ ទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៥៩

បញ្ចេញយោបល់ ៖